Hörmüz boğazının bağlanması tarixdə ən böyük neft tədarükü pozuntusuna səbəb olub

2026-cı ilin martında Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində dünya bazarlarına çıxarılan neftin gündəlik həcmi 10,1 milyon barel azalıb.
Yeniavaz.com Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatlarına istinadən xəbər verir ki, tarixdə neft tədarükünə ən ciddi təsir göstərən hadisələr arasında 1978–1979-cu illərdə İrandakı inqilab da yer alır. Həmin dövrdə qlobal bazarda gündəlik neft itkisi 5,6 milyon barel təşkil edib.
Beynəlxalq Enerji Agentliyi digər böyük pozuntular belə sıralayıb:
Hörmüz boğazının bağlanması (mart 2026) – 10,1 milyon barel/gün;
İran inqilabı (noyabr 1978 – aprel 1979) – 5,6 milyon barel/gün;
Ərəb neft embarqosu (oktyabr 1973 – mart 1974) – 4,3 milyon barel/gün;
Küveytin işğalı (avqust 1990 – yanvar 1991) – 4,3 milyon barel/gün;
İran-İraq müharibəsi (oktyabr 1980 – yanvar 1981) – 4,1 milyon barel/gün;
İraq müharibəsi (mart – dekabr 2003) – 2,3 milyon barel/gün;
Liviyada vətəndaş müharibəsi (fevral – oktyabr 2011) – 1,5 milyon barel/gün.
Qeyd olunur ki, Fars körfəzi ilə Oman körfəzini birləşdirən Hörmüz boğazı dünya enerji bazarının əsas dəniz keçidlərindən biridir. Adətən qlobal neft ticarətinin təxminən 20 faizi bu marşrutdan keçir.
Bildirilir ki, 2026-cı il fevralın 28-dən etibarən ABŞ və İsrailin İrana qarşı hava əməliyyatlarına başlamasından sonra boğazda tanker hərəkəti kəskin azalıb. Nəticədə Fars körfəzi ölkələri neft hasilatını azaltmağa məcbur olublar.
Tədarük itkisinin gəmiçilik axınlarının bərpa olunmadığı müddətdə daha da artacağı bildirilir.
Hörmüz böhranından əvvəl ən böyük tədarük şoku İran inqilabı zamanı baş vermişdi. 1978-ci ilin noyabrından 1979-cu ilin aprelinədək İranda neft hasilatının azalması dünya bazarında gündəlik 5,6 milyon barel itki ilə nəticələnmişdi.
2026-cı ilin martında Hörmüz boğazı ilə bağlı yaranan böhran isə bu göstəricini 4,5 milyon barel, yəni təxminən 80 faiz üstələyib.
Ərəb neft embarqosu və Küveytin işğalı da hər biri gündəlik 4,3 milyon barel həcmində tədarük itkisinə səbəb olmuşdu. 1973–1974-cü illərdəki embarqo nəticəsində neft qiymətləri təxminən dörd dəfə artmış, bəzi ölkələrdə yanacaq qıtlığı səbəbindən məhdudiyyətlər tətbiq edilmişdi.
İraq müharibəsinin ilk mərhələsində gündəlik neft itkisi 2,3 milyon barel, 2011-ci ildə Liviyadakı vətəndaş müharibəsi zamanı isə 1,5 milyon barel olub.