Məlum olduğu kimi, son günlər Mərakeşdən İspaniyanın Seuta muxtar şəhərinə on minlərlə miqrantın axını Avropa üçün son illərin ən ciddi miqrasiya böhranlarından birinə çevrilib.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, İspaniya hökuməti fövqəladə təhlükəsizlik tədbirləri görərək minlərlə insanı qısa müddətdə Mərakeşə geri qaytarsa da, hadisənin arxasında yalnız sosial-iqtisadi səbəblərin deyil, eyni zamanda mürəkkəb geosiyasi hesablamaların dayandığı barədə müzakirələr genişlənməkdədir.
Sosial şəbəkələrdə və mətbuatda yer alan məlumatlardan belə görünür ki, İspaniyanın Baş naziri Pedro Sançesin Əlcəzairə etdiyi səfərdən sonra baş verən hadisələr bu miqrasiya dalğasının təsadüfi olub-olmaması barədə suallar doğurub.
Qeyd olunur ki, Əlcəzair və Mərakeş arasındakı rəqabət yeni deyil. İki ölkə arasında əsas münaqişə Qərbi Səhra məsələsindən qaynaqlanır. Mərakeş Qərbi Səhranı öz ayrılmaz ərazisi hesab edir və bölgə üzərində suverenlik iddiasını müdafiə edir. Əlcəzair isə Qərbi Səhranın müstəqilliyini istəyən Polisario Cəbhəsini uzun illərdir siyasi, diplomatik və humanitar baxımdan dəstəkləyir. Bu ziddiyyət səbəbindən iki ölkənin quru sərhədi 1994-cü ildən bağlıdır, diplomatik münasibətlər isə 2021-ci ildə tamamilə kəsilib. Bundan əlavə, hər iki dövlət son illərdə hərbi büdcələrini əhəmiyyətli dərəcədə artıraraq Şimali Afrikada təsir uğrunda rəqabəti daha da gücləndirib.
Rəqabət təkcə siyasi və hərbi müstəvidə deyil, enerji və iqtisadi sahədə də davam edir. Əlcəzair Avropanın əsas təbii qaz ixracatçılarından biridir və xüsusilə Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa üçün strateji əhəmiyyətini daha da artırıb. Bu səbəbdən iki ölkə arasında qaz kəmərləri və regional logistika layihələri də geosiyasi rəqabətin bir hissəsinə çevrilib.
İspaniya uzun illər bu iki regional güc arasında balans siyasəti yürütməyə çalışıb. Bir tərəfdən Madrid Mərakeşlə miqrasiya, terrorizmlə mübarizə və sərhəd təhlükəsizliyi sahəsində sıx əməkdaşlıq edir. Digər tərəfdən isə Əlcəzair İspaniyanın enerji təhlükəsizliyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyan tərəfdaşlardan biridir. 2022-ci ildə İspaniyanın Qərbi Səhra məsələsində Mərakeşin muxtariyyət planına dəstək verməsi Əlcəzairlə münasibətləri ciddi şəkildə gərginləşdirmişdi. Son aylarda Pedro Sançesin Əlcəzairə səfəri isə bu münasibətlərin normallaşdırılması və yeni strateji əməkdaşlıq mərhələsinin başlanması kimi qiymətləndirilir. Tərəflər enerji, təhlükəsizlik, miqrasiya və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi barədə razılıqlar əldə etdiklərini açıqlayıblar.
Məhz bu fonda Seutada baş verən kütləvi miqrasiya dalğası müxtəlif versiyaların ortaya çıxmasına səbəb olub. Bir sıra analitiklər hesab edirlər ki, Mərakeş daha əvvəl də sərhəd nəzarətini yumşaltmaqla Avropa ölkələrinə siyasi mesaj vermək təcrübəsindən istifadə edib. 2021-ci ildə də Seutada oxşar hadisələr yaşanmış və bu, Madridlə Rabat arasında diplomatik böhran fonunda baş vermişdi. Buna görə də bəzi ekspertlər indiki hadisənin də İspaniyaya təzyiq vasitəsi ola biləcəyini istisna etmirlər. Bununla belə, İspaniya hökuməti miqrasiya böhranının əsas səbəbi kimi insan alveri şəbəkələrini və yayılan dezinformasiyanı göstərir. Hazırkı mərhələdə miqrasiya axınının birbaşa Mərakeş hökuməti tərəfindən təşkil olunduğunu təsdiqləyən rəsmi sübut açıqlanmayıb.
Beynəlxalq müstəvidə də maraqlar fərqlənir. ABŞ son illərdə Mərakeşlə strateji tərəfdaşlığını gücləndirib və Qərbi Səhra məsələsində Rabatın mövqeyinə açıq dəstək nümayiş etdirib. İsrail isə 2020-ci ildə münasibətləri normallaşdırdıqdan sonra Mərakeşlə hərbi, təhlükəsizlik və texnologiya sahələrində əməkdaşlığı sürətlə genişləndirib. Əvəzində Əlcəzair Fələstin məsələsində ən sərt mövqeyə malik ərəb dövlətlərindən biri olaraq İsraillə münasibətləri rədd edir və beynəlxalq platformalarda Fələstinə siyasi dəstəyini davam etdirir. Bu səbəbdən Şimali Afrikadakı geosiyasi qarşıdurma artıq təkcə Qərbi Səhra ilə məhdudlaşmır, həm də Yaxın Şərqdəki yeni siyasi bloklaşmaların bir hissəsinə çevrilir.
Beləliklə, İspaniya mürəkkəb geosiyasi üçbucağın mərkəzində dayanır. Madrid həm enerji təhlükəsizliyi üçün Əlcəzairlə strateji əlaqələri qorumağa, həm də miqrasiya və sərhəd təhlükəsizliyi baxımından Mərakeşlə əməkdaşlığı davam etdirməyə məcburdur. Bu iki istiqamətdən birinə üstünlük verilməsi digər tərəfdə narazılıq yaradır.
Murad Məmmədov
Tətbiqimizi yükləyə bilərsiniz
