Dünyanın ən böyük mineral ehtiyatları hansı ölkələrin nəzarətindədir? – Siyahı

Dünyanın əsas mineral ehtiyatları üzrə yeni məlumatlar göstərir ki, qlobal iqtisadiyyat üçün həyati əhəmiyyət daşıyan resursların böyük hissəsi məhdud sayda ölkələrin nəzarətindədir.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, ABŞ Geoloji Xidmətinin (USGS) 2026-cı il üzrə “Mineral Commodity Summaries” hesabatı və Dünya Nüvə Assosiasiyasının məlumatları əsasında hazırlanan araşdırmaya görə, Avstraliya ən çox sayda strateji mineral ehtiyatına sahib ölkə kimi ilk sırada qərarlaşıb.
Araşdırmaya əsasən, Avstraliya qızıl, uran, dəmir filizi, sink və manqan ehtiyatlarına görə dünyada liderdir. Ölkə dünya qızıl ehtiyatlarının 20 faizinə, uran ehtiyatlarının 28 faizinə, dəmir filizi ehtiyatlarının isə 31 faizinə malikdir. Xüsusilə dəmir filizi və uran ehtiyatlarının həcmi Avstraliyanın qlobal xammal bazarında strateji mövqeyini daha da gücləndirir.
Çin isə nadir torpaq elementləri və qrafit ehtiyatlarına görə birinci yerdə qərarlaşıb. Dünyadakı nadir torpaq ehtiyatlarının 52 faizi, qrafit ehtiyatlarının isə 32 faizi bu ölkənin payına düşür. Həmin minerallar elektromobil batareyaları, külək turbinləri, yarımkeçiricilər və müdafiə sənayesi üçün əvəzolunmaz xammal hesab olunur. Bu səbəbdən Çin bir çox strateji təchizat zəncirində əsas mövqeyə malikdir.
Hesabat göstərir ki, bəzi mühüm mineralların ehtiyatları bir ölkədə yüksək səviyyədə cəmləşib. Belə ki, Cənubi Afrika dünya platin qrupu metalları ehtiyatlarının 83 faizinə, Mərakeş fosfat ehtiyatlarının 69 faizinə, Konqo Demokratik Respublikası isə kobalt ehtiyatlarının 50 faizinə nəzarət edir. Eyni zamanda İndoneziya qlobal nikel ehtiyatlarının 44 faizinə sahibdir ki, bu da elektrikli avtomobil batareyalarının istehsalında ölkənin əhəmiyyətini artırır.
Digər əsas mineral ehtiyatları üzrə lider ölkələr isə Peru (gümüş – 18%), Çili (mis – 21% və litium – 25%), Rusiya (almaz – 44%), ABŞ (kömür – 23%), Qvineya (boksit – 26%) və Kanada (kalium – 45%) olub.
Ekspertlər bildirirlər ki, strateji mineralların böyük hissəsinin az sayda ölkədə cəmləşməsi gələcəkdə qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığı və geosiyasi rəqabət baxımından mühüm risklər yarada bilər. Xüsusilə enerji keçidi, elektromobil istehsalı və yüksək texnologiyalar sahəsində bu resurslara tələbatın artması onların iqtisadi və siyasi əhəmiyyətini daha da yüksəldir.
Ən böyük mineral ehtiyatlarına malik ölkələr aşağıdakı kimi olub:
Qızıl – Avstraliya (20%)
Gümüş – Peru (18%)
Mis – Çili (21%)
Uran – Avstraliya (28%)
Almaz – Rusiya (44%)
Kömür – ABŞ (23%)
Litium – Çili (25%)
Dəmir filizi – Avstraliya (31%)
Boksit (alüminium) – Qvineya (26%)
Nadir torpaq elementləri – Çin (52%)
Nikel – İndoneziya (44%)
Kobalt – Konqo Demokratik Respublikası (50%)
Fosfat – Mərakeş (69%)
Qrafit – Çin (32%)
Sink – Avstraliya (27%)
Kalium (potaş) – Kanada (45%)
Manqan – Avstraliya (32%)
Platin qrupu metalları – Cənubi Afrika (83%).

Elnur Əli