Cənubi Koreyada aparılan genişmiqyaslı elmi araşdırma smartfonlardan həddindən artıq istifadənin yeniyetmələr arasında alkoqol və tütün istifadəsi ilə əlaqəli olduğunu ortaya qoyub.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, nəticələri elmi jurnal olan “Scientific Reports”da dərc olunan tədqiqat bu sahədə ən böyük araşdırmalardan biri hesab edilir.
Araşdırma 107 mindən çox məktəblinin məlumatlarına əsaslanıb və smartfon asılılığı ilə riskli davranışlar arasındakı əlaqəni təhlil edib. Tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər ki, son illərdə smartfonların yayılması qlobal xarakter alıb. 2021-ci ilə qədər dünyada smartfon sayı 7,2 milyardı keçərək dünya əhalisinin təxminən 90 faizini əhatə edib.
Mütəxəssislərin fikrincə, yeniyetməlik dövrü psixoloji və nevroloji baxımdan xüsusilə həssas mərhələdir. Bu yaşlarda impulsların idarə olunmasına və qərarverməyə cavabdeh olan beyin strukturları, xüsusilə prefrontal korteks formalaşmağa davam edir. Eyni zamanda mükafatlandırma sisteminin daha həssas olması yeniyetmələri impulsiv davranışlara və müxtəlif asılılıqlara daha meylli edir.
Araşdırmada smartfon asılılığı sadəcə texnoloji vərdiş deyil, digər asılılıq davranışları ilə oxşar mexanizmlərə malik davranış modeli kimi qiymətləndirilib. Bildirilir ki, həddindən artıq smartfon istifadəsi yuxu keyfiyyətinə, stress səviyyəsinə və sosial mühitə təsir göstərərək dolayısı ilə alkoqol və siqaret istifadəsi riskini də artıra bilər.
Tədqiqat çərçivəsində 2020 və 2023-cü illərdə keçirilmiş milli sorğuların nəticələri analiz olunub. Yeniyetmələr smartfon istifadəsinə görə üç qrupa bölünüb: adi istifadəçilər, potensial risk qrupu və yüksək risk qrupu. Paralel olaraq alkoqol və siqaret istifadəsinin başlama yaşı, tezliyi və intensivliyi də qiymətləndirilib.
Nəticələr smartfon asılılığı səviyyəsi ilə riskli davranışlar arasında statistik baxımdan əhəmiyyətli əlaqə olduğunu göstərib. Smartfon asılılığı yüksək olan yeniyetmələrin 45,3 faizi alkoqol istifadə etdiyini bildirib. Adi istifadəçilər arasında bu göstərici təxminən 31 faiz olub.
Siqaret istifadəsində də oxşar tendensiya qeydə alınıb. Yüksək risk qrupunda olan yeniyetmələrin təxminən 19 faizi siqaret çəkdiyini bildirərkən, adi istifadəçilər arasında bu göstərici 8 faiz civarında olub.
Araşdırmaya görə, yüksək smartfon asılılığı olan yeniyetmələrdə alkoqol istifadəsi ehtimalı təxminən 65 faiz daha yüksəkdir. Siqaret çəkmə riski isə adi istifadəçilərlə müqayisədə iki dəfədən çox artıb.
Tədqiqat həmçinin “doza-asılı” əlaqəni üzə çıxarıb: alkoqol və ya siqaret istifadəsinə daha erkən başlayan, daha tez-tez və intensiv istifadə edən yeniyetmələrdə smartfon asılılığının daha yüksək olduğu müşahidə olunub.
Mütəxəssislər hesab edir ki, nəticələr yeniyetmələrin rəqəmsal davranışlarının monitorinqi və psixoloji dəstək proqramlarının gücləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
Tətbiqimizi yükləyə bilərsiniz
