Bəzi xərçəng şişlərinin niyə müalicəyə daha davamlı olduğu məlum olub – Yeni araşdırma

Alimlər bəzi xərçəng şişlərinin niyə müalicəyə daha davamlı olduğunu və orqanizmə daha sürətlə yayıldığını izah edən mühüm mexanizmi müəyyən ediblər.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Molecular Cell” jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat göstərib ki, əsas səbəblərdən biri xərçəng hüceyrələrində xromosom sayının pozulması – yəni aneuploidiya ola bilər.
Xromosomlar hüceyrənin fəaliyyəti üçün lazım olan genetik məlumatı daşıyan DNT strukturlarıdır. Normal şəraitdə hüceyrə bölünərkən onların sayı ciddi şəkildə nəzarətdə saxlanılır və hər yeni hüceyrə tam genetik dəst alır. Lakin şiş hüceyrələri sürətlə bölündüyü üçün bu prosesdə tez-tez səhvlər yaranır: bəzi hüceyrələrdə artıq, digərlərində isə çatışmayan xromosomlar meydana çıxır.
Uzun illər alimlər bunu sadəcə xərçəngin yan təsiri hesab edirdilər. Yeni araşdırma isə göstərir ki, aneuploidiya birbaşa şişlərin sağ qalmasına kömək edə bilər.
Müəyyən olunub ki, xromosom sayı pozulmuş hüceyrələrdə PARP1 adlı zülalın səviyyəsi 50–60 faiz azalır. Normal halda bu zülal hüceyrənin “özünü məhv etmə sistemi” kimi işləyir: DNT ciddi zədələndikdə hüceyrənin məhvinə siqnal verir ki, zədələnmiş hüceyrələr çoxalmasın.
Lakin PARP1 səviyyəsi azaldıqda bu qoruyucu mexanizm zəifləyir. Nəticədə xərçəng hüceyrələri kimyaterapiya və digər müalicə üsullarının yaratdığı zədələrə daha davamlı olur.
Araşdırma çərçivəsində alimlər bağırsaq, ağciyər və göz toxumalarından əldə olunan aneuploid hüceyrələr üzərində laboratoriya təcrübələri aparıblar. Bütün hallarda bu hüceyrələrin zədələyici təsirlərə qarşı normal hüceyrələrdən daha davamlı olduğu müşahidə edilib.
Tədqiqatçılar həmçinin PARP1 səviyyəsinin niyə azaldığını da araşdırıblar. Məlum olub ki, xromosom pozğunluqları hüceyrələrin “təkrar emal mərkəzləri” hesab olunan lizosomları həddindən artıq yükləyir. Bu isə CEBPB adlı zülalın iştirak etdiyi siqnal zəncirini aktivləşdirərək PARP1 istehsalını zəiflədir.
Siçanlar üzərində aparılan eksperimentlər göstərib ki, PARP1 səviyyəsinin azalması şişlərin digər orqanlara yayılma ehtimalını artırır. Əksinə, bu zülalın artırılması metastaz qabiliyyətini zəiflədib. İnsan şişlərinin analizi də eyni nəticəni təsdiqləyib: metastatik xərçəng formalarında PARP1 səviyyəsi ilkin şişlərlə müqayisədə daha aşağı olub.
Alimlərin fikrincə, bu kəşf gələcək xərçəng müalicələri üçün yeni imkanlar yarada bilər. PARP1 səviyyəsinin bərpası və ya bu stress mexanizminə müdaxilə şişlərin yayılmasını ləngidə və terapiyanın effektivliyini artıra bilər.