İki günlük fasilədən sonra birjalar sabah işə başlayacaq – Dünya iqtisadiyyatını nə gözləyir?

ABŞ-nin həyata keçirdiyi raket zərbəsi nəticəsində İranın ali rəhbərinin həlak olması qlobal geosiyasi arxitekturanın təməllərini sarsıdan bir hadisədir və bu hadisənin bazar ertəsi günü – birjalar açıldığı zaman dünya iqtisadiyyatına təsirləri "sistemli şok" xarakteri daşıyacaqdır.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, ilk növbədə, energetika sektorunda yaranacaq kəskin dalğalanma birbaşa Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi ilə bağlıdır. Çünki dünya neft ticarətinin təxminən beşdə birinin keçdiyi bu strateji su yolu İranın hərbi cavab tədbirlərinin hədəfinə çevrilə bilər. Belə bir ssenaridə neftin qiymətinin spekulyativ artımı qlobal inflyasiyanın yenidən alovlanmasına səbəb olacaq ki, bu da Mərkəzi Bankların, xüsusilə də ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faiz dərəcələrini azaltma planlarını təxirə salmasına və ya daha sərt pul-kredit siyasətinə qayıtmasına gətirib çıxaracaqdır.
Maliyyə bazarlarında investorların psixoloji reaksiyası "təhlükəsiz aktivlərə qaçış" şəklində özünü büruzə verəcək, nəticədə qızılın bir unsiya üzrə qiyməti tarixi maksimumlarını yeniləyəcək, ABŞ-ın xəzinə istiqrazlarına olan tələbat isə kəskin artacaqdır. Bu vəziyyət inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları üzərində ciddi devalvasiya təzyiqi yaradacaq, çünki qlobal qeyri-müəyyənlik fonunda kapital daha stabil hesab edilən dollar aktivlərinə yönələcəkdir. Səhm bazarlarında isə xüsusilə hava nəqliyyatı, turizm və istehsal sektorları yüksək enerji xərcləri və artan sığorta rüsumları səbəbindən ciddi itkilərə məruz qalacaq, lakin hərbi-sənaye kompleksi şirkətlərinin səhmləri gözlənilən münaqişə miqyasına görə kəskin bahalaşacaqdır.
Daha fundamental bir problem isə qlobal təchizat zəncirinin Orta Şərqdəki mümkün genişmiqyaslı müharibə səbəbindən qırılmasıdır ki, bu da onsuz da kövrək olan dünya ticarətinin bərpasını illərlə geri sala bilər. İranın daxilində yaranacaq hakimiyyət vakuumu və mümkün vətəndaş iğtişaşları regionda uzunmüddətli qeyri-stabillik vəd edir, bu isə xarici investisiyaların regiondan kütləvi axınına və qlobal iqtisadi artım proqnozlarının aşağı istiqamətdə yenidən nəzərdən keçirilməsinə zəmin yaradır. Sabah – bazar ertəsi günü beynəlxalq birjalar açıldığı zaman qeydə alınacaq rəqəmlər sadəcə bir günlük reaksiya deyil, yeni və daha riskli bir iqtisadi dövrün başlanğıcının göstəricisi olacaqdır.

Elnur Əli